Omurilik Tümörü: Belirtileri, Ameliyatı ve Sonrası

Omurilik tümörü, omurilik kanalının içinde; omuriliğin kendisinden, onu saran zarlardan ya da sinir köklerinden gelişen tümördür. En sık belirtileri gece artan sırt ağrısı, kollarda veya bacaklarda uyuşma ve güçsüzlük, yürürken dengesizlik ve idrar kontrolünde değişikliktir. Omurilik tümörlerinin önemli bir kısmı iyi huyludur ve erken dönemde ameliyatla çıkarıldığında sinir fonksiyonları büyük ölçüde korunabilir.

Omurilik tümörü nedir, nerede olur?

Omurilik; beyinden aşağı doğru uzanan, kol ve bacaklarımızla beyin arasındaki iletişimi sağlayan sinir dokusudur. Omurga kemiklerinin oluşturduğu kanalın içinde, zarlarla sarılı olarak bulunur. Tümörler bu kanalın içindeki yerlerine göre üç gruba ayrılır:

• Ekstradural tümörler: Zarın dışında, çoğu zaman omur kemiğinden kaynaklanır. Yetişkinlerde büyük kısmı başka bir organdan yayılan kanserlerdir. Bu grup için omurga tümörü belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.
• İntradural ekstramedüller tümörler: Zarın içinde ama omuriliğin dışında gelişir. En sık görülenleri menenjiom (zarlardan) ile schwannom ve nörofibromdur (sinir kılıfından). Büyük çoğunluğu iyi huyludur.
• İntramedüller tümörler: Omuriliğin kendi dokusunun içinde gelişir. Yetişkinlerde en sık ependimom, çocuklarda en sık astrositom görülür; hemanjioblastom daha nadir bir türdür. Tıbbi raporlarda geçen "intramedüller" ifadesi, tümörün omuriliğin içinde yer aldığı anlamına gelir.

Tümörler omuriliğin her seviyesinde görülebilir: boyun (servikal), sırt (torakal) ve bel (lomber) bölgesinde ya da omuriliğin sonlandığı konus ve sinir lifleri (kauda ekina) hizasında.

Omurilik tümörü neden olur?

Çoğu hastada belirli bir neden bulunamaz. Bilinen risk etkenleri arasında nörofibromatozis tip 1 ve tip 2, von Hippel-Lindau hastalığı gibi kalıtsal sendromlar ve daha önce o bölgeye uygulanmış radyoterapi sayılabilir. Metastatik tümörlerde ise neden, vücuttaki başka bir kanserin yayılmasıdır. Omurilik tümörlerinin yaşam tarzı ya da beslenmeyle açık bir bağlantısı gösterilmemiştir.

Omurilik tümörü belirtileri nelerdir?

Omurilik tümörleri çoğunlukla yavaş büyür; belirtiler aylar, hatta yıllar içinde sinsi bir şekilde ilerleyebilir. Bu yüzden ilk şikâyetler çoğu zaman bel fıtığı, boyun fıtığı ya da kas ağrısı sanılır.

İlk belirtiler

• Sırt veya boyun ağrısı: Gece artan, yatınca kötüleşen ve ağrı kesicilere yeterince yanıt vermeyen ağrı.
• Yayılan ağrı: Tümör bir sinir köküne bastığında kola, göğüs duvarına ya da bacağa kuşak tarzında yayılan ağrı.
• Uyuşma ve karıncalanma: Çoğu zaman ayaklardan ya da ellerden başlar ve zamanla yukarı doğru ilerleyebilir.

İlerleyen dönemde

• Bacaklarda güçsüzlük, ağırlık hissi ve kolay yorulma
• Yürürken dengesizlik, sendeleme, karanlıkta yürümekte zorlanma
• Boyun seviyesindeki tümörlerde ellerde beceriksizlik, düğme ilikleme ve yazı yazmada güçlük
• Sıcak-soğuk ayrımında azalma
• İdrar ve dışkı kontrolünde bozulma, cinsel fonksiyonlarda değişiklik

Çocuklarda

Çocuklarda kalıcı sırt ağrısı, yürüyüşte değişiklik, sık düşme, ağrılı ya da hızla artan skolyoz ve tuvalet alışkanlığında geriye gidiş omurilik tümörü açısından değerlendirilmelidir.

Omurilik tümörü baş ağrısı yapar mı?

Omurilik tümörleri genellikle baş ağrısı yapmaz. Çok nadiren beyin-omurilik sıvısının akışını etkileyen tümörlerde kafa içi basınç artışına bağlı baş ağrısı görülebilir. Baş ağrısı ön plandaysa önce başka nedenler araştırılır.

Omurilik tümörü nasıl teşhis edilir?

Tanıda en önemli yöntem kontrastlı omurga MR'ıdır. MR; tümörün yerini, boyutunu, omuriliğin içinde mi dışında mı olduğunu ve çevresinde ödem ya da kist bulunup bulunmadığını gösterir. Bu bilgiler hem tümörün türü hakkında fikir verir hem de ameliyatın planlanmasını sağlar. Gerektiğinde BT, beyin MR'ı ve tüm omurganın görüntülenmesi eklenir.

Omurilik tümörü kanda çıkar mı?

Hayır. Omurilik tümörünü gösteren bir kan tahlili yoktur. Kan testleri genel sağlık durumunu değerlendirmek ve ameliyata hazırlık için yapılır. Tümörün kesin türü, ameliyatla çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle belirlenir.

MR'da fıtık sanılabilir mi?

Kontrastsız ve yalnızca belli bir seviyeyi gösteren bir MR'da bazı tümörler gözden kaçabilir ya da şikâyetler eşlik eden bir disk fıtığına bağlanabilir. Şikâyetler fıtığın beklenen seyrine uymuyorsa, gece ağrısı ve ilerleyen uyuşma varsa görüntülerin bir beyin ve sinir cerrahı tarafından yeniden değerlendirilmesi önemlidir.

Omurilik tümörü iyi huylu mudur, kanser midir?

Zarın içinde ama omuriliğin dışında yerleşen menenjiom ve schwannomların büyük çoğunluğu iyi huyludur. Omurilik içindeki ependimomların önemli bir kısmı düşük dereceli ve sınırları belirgin tümörlerdir. Astrositomlar ise omurilik dokusunun içine doğru yayılarak büyüyebildiği için daha zor tümörlerdir. "İyi huylu" olmak zararsız olmak anlamına gelmez: kanal dar olduğu için iyi huylu bir tümör bile büyüdükçe omuriliğe bası yaparak kalıcı hasara yol açabilir.

Omurilik tümörü nasıl tedavi edilir?

Belirti veren omurilik tümörlerinin çoğunda temel tedavi mikrocerrahi ile tümörün güvenli şekilde çıkarılmasıdır. Tesadüfen bulunan, çok küçük ve belirti vermeyen bazı tümörler ise MR ile izlenebilir. Tümör tamamen çıkarılamadığında ya da patoloji sonucu yüksek dereceli çıktığında radyoterapi; bazı tümör türlerinde ise kemoterapi tedaviye eklenir. Ayrıntılar için omurilik tümörleri tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Omurilik tümörü ameliyatı nasıl yapılır?

1. Planlama: MR görüntüleri üzerinden tümörün seviyesi ve omurilikle ilişkisi belirlenir.
2. Nöromonitörizasyon: Ameliyat boyunca omuriliğin hareket ve his yolları elektriksel olarak izlenir. Böylece cerrah, sinir fonksiyonlarını tehdit eden bir değişikliği anında fark eder.
3. Kanala ulaşma: Tümörün bulunduğu seviyede omurun arka kısmı açılır (laminektomi veya laminoplasti) ve zar açılarak tümöre ulaşılır.
4. Mikrocerrahi ile çıkarma: Ameliyat mikroskobu altında tümör omurilikten ve sinir köklerinden ayrılarak çıkarılır.
5. Kapatma ve sabitleme: Zar su geçirmeyecek şekilde kapatılır; gerekirse omurganın dengesini korumak için sabitleme yapılır.

Omurilik tümörü ameliyatı kaç saat sürer?

Süre tümörün türüne, büyüklüğüne ve omurilikle ilişkisine göre değişir. Zarın içinde ama omuriliğin dışındaki küçük bir tümörün ameliyatı, omurilik içine yerleşmiş büyük bir tümörün ameliyatından belirgin şekilde kısadır. Ameliyat öncesi görüşmede sizin için öngörülen süre ayrıca konuşulur. Burada belirleyici olan hız değil, sinir fonksiyonlarını koruyarak güvenli şekilde ilerlemektir.

Omurilik tümörü ameliyatı sonrası süreç

Ameliyattan sonra yürüyebilecek miyim?

Ameliyat sonrası yürüme ve günlük hayata dönüşü en çok belirleyen etken, ameliyattan önceki nörolojik durumdur. Ameliyata yürüyerek giren hastaların büyük çoğunluğu yürümeye devam eder. Ameliyat öncesinde belirgin güç kaybı olan hastalarda iyileşme daha yavaş ve kısmi olabilir. Bu nedenle tümörü, ciddi hasar oluşmadan erken dönemde tedavi etmek önemlidir.

İlk günler ve fizik tedavi

• Hastalar genellikle erken dönemde ayağa kaldırılır ve yürütülür.
• Özellikle omurilik içi tümörlerde ameliyat sonrası geçici uyuşma veya his değişiklikleri görülebilir; bunlar çoğu zaman haftalar-aylar içinde azalır.
• Güç kaybı ya da denge sorunu olan hastalarda fizik tedavi ve rehabilitasyon programı iyileşmeyi hızlandırır.
• Yara yeri ağrısı ve ameliyat bölgesindeki ağrılar zamanla azalır; ağrı kontrolü planlı şekilde yapılır.

Ameliyatın riskleri

Her cerrahide olduğu gibi enfeksiyon, kanama ve beyin-omurilik sıvısı sızıntısı gibi riskler vardır. Omurilik tümörlerine özgü en önemli risk, geçici ya da kalıcı nörolojik kayıptır. Mikrocerrahi teknikler ve ameliyat sırasında nöromonitörizasyon bu riski azaltmak için kullanılır.

Omurilik tümörü tekrarlar mı?

Tekrarlama riski tümörün türüne ve ne kadarının çıkarılabildiğine bağlıdır. Tamamen çıkarılan iyi huylu menenjiom ve schwannomlarda tekrar seyrektir. Kısmen çıkarılabilen ya da yüksek dereceli tümörlerde tekrar olasılığı daha yüksektir. Bu nedenle ameliyattan sonra belirli aralıklarla MR kontrolü yapılır; tekrarlama erken yakalanırsa yeniden ameliyat veya radyoterapi seçenekleri değerlendirilebilir.

Omurilik tümörü için hangi doktora gidilir?

Omurilik tümörlerinin tanı ve cerrahi tedavisi beyin ve sinir cerrahisi (nöroşirürji) uzmanlık alanındadır. Uyuşma, güç kaybı ve denge sorunu gibi şikâyetlerle ilk olarak nöroloji bölümüne başvurulmuşsa, MR'da tümör saptandığında hasta beyin ve sinir cerrahisine yönlendirilir.

Ne zaman acil başvurmalısınız?

• Bacaklarda veya kollarda günler içinde hızla artan güçsüzlük
• Yeni başlayan idrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma
• Kasık ve oturma bölgesinde uyuşma
• Ani başlayan yürüyememe

Sonuç

Omurilik tümörleri sinsi ilerleyebilir ve ilk belirtileri sıradan bir bel ya da boyun ağrısına benzeyebilir. Gece artan ağrı, ilerleyen uyuşma, el becerisinde azalma ve yürüme dengesinde bozulma omurilik açısından değerlendirilmesi gereken belirtilerdir. Prof. Dr. Ömür Günaldı, Ataköy'deki kliniğinde omurilik tümörlerinin tanı ve mikrocerrahi tedavisini planlamaktadır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; size özel tanı ve tedavi muayene ve görüntüleme sonrasında belirlenir.