Ependimom Nedir? Spinal Ependimom (Omurilik Tümörü) Belirtileri ve Tedavisi

Ependimom, beyin içindeki sıvı dolu boşlukları (ventriküller) ve omuriliğin ortasındaki kanalı döşeyen ependim hücrelerinden gelişen bir tümördür. Çocuklarda daha çok beyinde, yetişkinlerde ise sıklıkla omurilikte görülür; yetişkinlerde omuriliğin içinden kaynaklanan tümörlerin en sık türüdür. Omurilikteki ependimomların önemli bir kısmı sınırları belirgin tümörlerdir ve tamamen çıkarılabildiğinde uzun süreli kontrol sağlanabilir.

Ependimom nerede görülür?

• Spinal (omurilik) ependimom: Omuriliğin içinde, en sık boyun ve sırt bölgesinde yerleşir. Tıbbi raporlarda "intramedüller ependimom" olarak geçer.
• Miksopapiller ependimom: Omuriliğin sonlandığı bölgede, konus ve filum terminale denen ip benzeri yapıdan gelişir. Genellikle bel bölgesinde, sinir köklerinin arasında yer alır.
• Kafa içi ependimom: Beyin ventriküllerinin çevresinde gelişir. Çocuklarda en sık beyincik ve beyin sapı komşuluğundaki dördüncü ventrikülde (arka çukur) görülür; beyin yarım kürelerinde de (supratentoriyal) yerleşebilir.

Bu yazı ağırlıklı olarak omurilikteki ependimomları anlatır. Omurilik tümörlerinin genel özellikleri için omurilik tümörü yazımıza göz atabilirsiniz.

Ependimom iyi huylu mu, kanser mi?

Ependimomlar Dünya Sağlık Örgütü sınıflamasına göre derecelendirilir. Raporda gördüğünüz "grade" ifadesi tümörün mikroskop altındaki davranışını anlatır:

• Grade 2: Omurilikteki ependimomların büyük kısmı bu gruptadır. Yavaş büyür ve çoğu zaman çevre dokudan ayrılabilen bir sınırı vardır. Güncel sınıflamada miksopapiller ependimom da grade 2 kabul edilir.
• Grade 3: Eskiden "anaplastik ependimom" olarak adlandırılan, daha hızlı büyüyen ve tekrarlama eğilimi daha yüksek olan formdur. Kafa içi ependimomlarda daha sık görülür.

Güncel sınıflamada tümörün yeri ve moleküler özellikleri de dikkate alınır; bu bilgiler tedavi planını ve takip sıklığını etkiler. "İyi huylu mu?" sorusunun cevabı bu nedenle tümörün derecesine ve yerine göre değişir. Ancak omurilik dar bir kanalda bulunduğu için düşük dereceli bir ependimom bile büyüdükçe kalıcı hasar oluşturabilir; bu yüzden belirti veren tümörler tedavi edilir.

Ependimom neden olur?

Çoğu hastada belirli bir neden bulunmaz. Omurilik ependimomları, nörofibromatozis tip 2 (NF2) adlı kalıtsal hastalığı olan kişilerde daha sık görülür. Beslenme, stres ya da günlük alışkanlıklarla ependimom arasında kanıtlanmış bir ilişki yoktur.

Spinal ependimom belirtileri

Omurilik ependimomları genellikle yavaş büyüdüğü için belirtiler uzun süre içinde, yavaş yavaş ortaya çıkar:

• Boyun veya sırtta, özellikle gece artan ağrı
• Kollarda ya da bacaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma hissi
• Ellerde beceriksizlik, ince işleri yapmakta zorlanma (boyun seviyesindeki tümörlerde)
• Bacaklarda güçsüzlük, yürürken dengesizlik
• İdrar ve dışkı kontrolünde değişiklik

Miksopapiller ependimomlar bel ağrısı ve bacağa yayılan siyatik benzeri ağrıyla kendini gösterebilir; bu nedenle bel fıtığıyla karışabilir.

Kafa içi ependimom belirtileri

Beyindeki ependimomlar beyin-omurilik sıvısının akışını engellediğinde sabahları belirginleşen baş ağrısı, bulantı-kusma, denge bozukluğu ve görme şikâyetleri ortaya çıkabilir. Çocuklarda huzursuzluk ve gelişim basamaklarında gerileme de görülebilir. Bu konuda beyin tümörleri yazımızda da bilgi bulabilirsiniz.

Ependimom nasıl teşhis edilir?

Tanıda kontrastlı MR temel yöntemdir. Omurilik ependimomları MR'da çoğu zaman omuriliğin ortasında yerleşen, sınırları belirgin, kontrast tutan bir kitle olarak görülür; tümörün alt ve üst ucunda kist ya da kanama izleri bulunabilir. Ependimom saptandığında, tümörün beyin-omurilik sıvısı yoluyla yayılıp yayılmadığını görmek için genellikle beyin ve tüm omurga görüntülenir. Kesin tanı, ameliyatla çıkarılan dokunun patolojik ve gerektiğinde moleküler incelemesiyle konur.

Ependimom tedavisi

Cerrahi: tedavinin temel taşı

Omurilik ependimomlarında temel tedavi, tümörün mikrocerrahi teknikle mümkün olan en güvenli şekilde tamamen çıkarılmasıdır. Tümörün tamamen çıkarılması, tekrarlama riskini en çok azaltan etkendir. Ameliyat sırasında omuriliğin hareket ve his yolları nöromonitörizasyon ile sürekli izlenir. Omurilik ependimomlarının çoğunun belirgin bir sınırı olduğu için deneyimli ellerde tamamen çıkarılma oranı yüksektir.

Radyoterapi

Tümör tamamen çıkarılamadığında, grade 3 olduğunda ya da tekrarladığında radyoterapi uygulanabilir. Kararı beyin ve sinir cerrahı ile radyasyon onkoloğu birlikte verir.

Kemoterapi

Ependimomlarda kemoterapinin rolü sınırlıdır; genellikle tekrarlayan ya da cerrahi ve radyoterapinin yeterli olmadığı seçilmiş hastalarda değerlendirilir.

Omurilik tümörlerinde ameliyat süreci hakkında ayrıntılı bilgi için omurilik tümörleri tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Ameliyat sonrası ve takip

Omurilik içi tümör ameliyatlarından sonra geçici uyuşma, his değişikliği ya da güçsüzlük görülebilir; bunlar çoğu hastada haftalar ve aylar içinde azalır. Fizik tedavi ve rehabilitasyon bu süreci hızlandırır. Ameliyat sonrası nörolojik durumu en çok belirleyen etken, ameliyat öncesindeki nörolojik durumdur. Bu nedenle belirtiler hafifken tedavi planlamak önemlidir.

Ependimomlar yıllar sonra da tekrarlayabildiği için uzun süreli MR takibi gerekir. Kontrollerin sıklığı tümörün derecesine ve ne kadarının çıkarıldığına göre belirlenir.

Ependimomda yaşam süresi ve sonuç

Sonucu en çok etkileyen etkenler; tümörün yeri (omurilik veya kafa içi), derecesi, moleküler alt tipi ve ne kadarının çıkarılabildiğidir. Tamamen çıkarılan grade 2 omurilik ependimomlarında uzun dönem tümör kontrolü genellikle iyidir. Grade 3 ve kafa içi bazı alt tiplerde ise daha yakın takip ve ek tedaviler gerekebilir. Size özel öngörü, patoloji sonucu ve ameliyat sonrası MR birlikte değerlendirilerek yapılır.

Sonuç

Ependimom, özellikle yetişkinlerde omuriliğin içinde en sık görülen tümördür ve belirtileri yavaş ilerlediği için fıtıkla karıştırılabilir. Gece artan ağrı, ilerleyen uyuşma ve el becerisinde azalma omurilik açısından değerlendirilmelidir. Prof. Dr. Ömür Günaldı, Ataköy'deki kliniğinde omurilik tümörlerinin tanı ve mikrocerrahi tedavisini planlamaktadır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; size özel tanı ve tedavi muayene, görüntüleme ve patoloji sonrasında belirlenir.