Cushing Sendromu Nedir? Belirtileri Neler

Cushing sendromu, vücutta uzun süre boyunca normalden fazla kortizol hormonu bulunması sonucunda ortaya çıkan hormonal bir hastalıktır. Kortizol; stres yanıtının düzenlenmesi, kan şekeri ve tansiyonun kontrolü, bağışıklık sistemi ile metabolizmanın çalışması gibi birçok önemli süreçte görev alır. Ancak kortizol düzeyinin uzun süre yüksek seyretmesi, vücutta farklı organ ve sistemleri etkileyerek belirgin sağlık sorunlarına yol açabilir.

Cushing sendromu bazen yalnızca kilo alma veya halsizlik gibi günlük hayatta sık karşılaşılan şikâyetlerle kendini gösterebilir. Bu nedenle hastalığın fark edilmesi ve başka rahatsızlıklarla karıştırılmaması önemlidir. Özellikle kısa sürede belirgin kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, karın bölgesinde yağlanma, ciltte mor-kırmızı çatlaklar, kolay morarma ve kas güçsüzlüğü gibi belirtilerin bir arada görülmesi durumunda değerlendirme yapılması gerekebilir.

Prof. Dr. Ömür Günaldı, Cushing sendromu gibi hormonal dengesizliklerle ilişkili olabilecek klinik tabloların değerlendirilmesinde, hastanın şikâyetlerinin bütüncül şekilde ele alınmasının önemine dikkat çekmektedir. Cushing sendromunun altında hipofiz, böbreküstü bezleri veya vücudun başka bölgelerinden kaynaklanan hormon üretim bozuklukları bulunabileceği için tanı süreci kişiye özel olarak planlanmalıdır.

Cushing Sendromu Neden Olur?

Cushing sendromunun temel nedeni vücudun uzun süre yüksek miktarda kortizole maruz kalmasıdır. Bunun en sık nedeni, bazı hastalıkların tedavisinde kullanılan kortikosteroid ilaçların uzun süre veya yüksek dozlarda kullanılmasıdır. Bunun dışında vücudun kendi bünyesinde aşırı kortizol üretmesi de Cushing sendromuna neden olabilir.

Vücudun fazla kortizol üretmesine yol açabilecek nedenler;

• Hipofiz bezinde ACTH üreten bir tümör
• Böbreküstü bezinde kortizol üreten bir tümör
• Vücudun başka bir bölgesinde ACTH üreten tümörler
• Bazı nadir hormonal hastalıklar
• Uzun süreli veya yüksek doz kortikosteroid kullanımı

Hipofiz bezinden fazla ACTH salgılanmasına bağlı gelişen Cushing sendromuna özellikle Cushing hastalığı adı verilir. Cushing hastalığı ile Cushing sendromu aynı kavramlar değildir. Cushing hastalığı, Cushing sendromunun belirli bir nedenini ifade eder.

Cushing Sendromu Belirtileri Nelerdir?

Cushing sendromunun belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Kortizol yüksekliğinin düzeyi ve ne kadar süredir devam ettiği, belirtilerin şiddetini etkileyebilir. Bazı kişilerde belirtiler yavaş ilerlerken bazı kişilerde daha belirgin fiziksel değişiklikler ortaya çıkabilir.

Hızlı ve Belirgin Kilo Alma

Cushing sendromunun en dikkat çekici belirtilerinden biri vücudun özellikle gövde bölümünde kilo almasıdır. Kollar ve bacaklar görece daha ince kalırken karın, göğüs ve üst sırt bölgesinde yağlanma görülebilir.

Bu nedenle kişinin yalnızca kilo alması değil, yağın vücutta dağılım biçiminin değişmesi de önemlidir.

Yüzde Yuvarlaklaşma

Kortizol fazlalığı sonucunda yüzde yağ dokusu artabilir ve yüz daha yuvarlak bir görünüm kazanabilir. Halk arasında bu görünüm zaman zaman “ay yüzü” olarak tanımlanır.

Tek başına yüzde yuvarlaklaşma Cushing sendromu anlamına gelmez. Ancak diğer karakteristik belirtilerle birlikte ortaya çıktığında doktor tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.

Karın ve Vücudun Üst Bölgesinde Yağlanma

Cushing sendromunda yağlanma özellikle gövde, karın, boyun ve üst sırt bölgesinde belirginleşebilir. Omuzların arasında yağ dokusunun artması sonucunda belirgin bir yağ birikimi meydana gelebilir.

Ciltte Mor veya Kırmızı Çatlaklar

Özellikle karın, kalça, uyluk, göğüs ve koltuk altı bölgelerinde geniş pembe, kırmızı veya mor renkli çatlaklar oluşabilir.

Cushing sendromuna bağlı çatlakların dikkat çekici özelliklerinden biri geniş ve belirgin olmalarıdır. Ciltteki bu değişiklikler hastalığın önemli klinik ipuçlarından biri olabilir.

Cildin İncelmesi ve Kolay Morarma

Yüksek kortizol seviyeleri cildin yapısını etkileyebilir. Cilt daha ince ve hassas hale gelebilir. Bunun sonucunda küçük darbelerde bile kolay morarma görülebilir. Yaraların iyileşmesi de normalden daha uzun sürebilir.

Kaslarda Güçsüzlük

Cushing sendromunda kas kaybı ve kas güçsüzlüğü görülebilir. Özellikle merdiven çıkma, sandalyeden kalkma veya günlük fiziksel aktiviteleri gerçekleştirme sırasında güçlük yaşanabilir.

Kas güçsüzlüğü kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebileceğinden dikkate alınması gereken belirtilerden biridir.

Yüksek Tansiyon

Kortizol fazlalığı tansiyon üzerinde olumsuz etkilere yol açabilir. Bu nedenle daha önce tansiyon problemi olmayan bir kişide yeni başlayan veya kontrol edilmesi zorlaşan hipertansiyon, diğer belirtilerle birlikte değerlendirilmelidir.

Kan Şekerinde Yükselme

Kortizol, kan şekeri metabolizmasını etkileyen önemli hormonlardan biridir. Uzun süreli kortizol fazlalığı kan şekeri seviyelerinin yükselmesine ve bazı kişilerde diyabet gelişme riskinin artmasına neden olabilir.

Adet Düzensizlikleri ve Tüylenme

Kadınlarda Cushing sendromu adet düzensizliklerine veya adetlerin tamamen kesilmesine neden olabilir. Bunun yanında yüzde ve vücutta normalden fazla kıllanma görülebilir.

Bu belirtiler farklı hormonal hastalıklarda da ortaya çıkabileceğinden yalnızca bu bulgular üzerinden Cushing sendromu tanısı koymak doğru değildir.

 Ruhsal ve Bilişsel Değişiklikler

Kortizol yüksekliği yalnızca fiziksel görünümü değil, ruhsal durumu da etkileyebilir. Depresyon, kaygı, huzursuzluk, duygu durum değişiklikleri, konsantrasyon güçlüğü ve düşünme süreçlerinde zorlanma görülebilir.

Cushing Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

Cushing sendromunun tanısı yalnızca fizik muayene ile konulmaz. Çünkü kilo alma, yüksek tansiyon, kan şekeri yüksekliği, depresyon veya adet düzensizliği gibi belirtiler toplumda oldukça yaygındır ve farklı nedenlere bağlı olarak ortaya çıkabilir.

Bu nedenle doktor öncelikle hastanın kullandığı ilaçları, özellikle kortikosteroid içeren ilaçları değerlendirir. Ardından gerekli görülürse kortizol yüksekliğini araştıran biyokimyasal testler uygulanır

• 24 saatlik idrarda serbest kortizol ölçümü
• Gece geç saatte tükürük kortizol testi
• 1 mg deksametazon baskılama testi
• Gerekli durumlarda ek hormonal değerlendirmeler

Endocrine Society, şüpheli hastalarda uygun başlangıç testlerinden birinin kullanılmasını ve anormal sonuçların ileri değerlendirme ile doğrulanmasını önermektedir.

Tanının doğrulanmasının ardından hastalığın kaynağını belirlemek için ACTH ölçümü ve uygun hastalarda hipofiz veya böbreküstü bezlerine yönelik görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Cushing Sendromu ile Cushing Hastalığı Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da aynı anlama gelmez.

Cushing sendromu, vücudun uzun süre fazla kortizole maruz kalmasıyla oluşan genel klinik tabloyu ifade eder.

Cushing hastalığı ise hipofiz bezindeki ACTH salgılayan bir tümörün fazla kortizol üretimine yol açmasıyla oluşan Cushing sendromu türüdür.

Dolayısıyla her Cushing hastalığı Cushing sendromudur ancak her Cushing sendromunun nedeni Cushing hastalığı değildir.

Cushing Sendromu Tedavi Edilir mi?

Cushing sendromunun tedavisi, hastalığın altında yatan nedene göre belirlenir. Amaç vücuttaki aşırı kortizol etkisini ortadan kaldırmak ve bunun yol açtığı sağlık sorunlarını kontrol altına almaktır.

Endocrine Society kılavuzlarında, endojen Cushing sendromunda uygun hastalarda altta yatan tümörün cerrahi olarak çıkarılması temel tedavi yaklaşımı olarak belirtilmektedir. Bunun mümkün olmadığı veya hastalığın devam ettiği durumlarda ilaç tedavileri, radyoterapi veya başka tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

• Hipofiz kaynaklı tümörlerde cerrahi tedavi
• Böbreküstü bezi kaynaklı tümörlerde uygun cerrahi yaklaşım
• ACTH salgılayan başka tümörlerde tümörün tedavisi
• Cerrahiye uygun olmayan veya devam eden hastalıkta ilaç tedavileri
• Bazı hipofiz kaynaklı hastalıklarda radyocerrahi veya radyoterapi
• Cushing sendromuna bağlı tansiyon, diyabet, kemik kaybı ve diğer sorunların tedavisi

Prof. Dr. Ömür Günaldı, Cushing sendromunda yalnızca hormon yüksekliğinin değil, hastalığın kişinin genel sağlığı üzerindeki etkilerinin de değerlendirilmesinin önemli olduğunu vurgulayan multidisipliner yaklaşımın önemini ortaya koymaktadır.

Tedavi Edilmezse Cushing Sendromu Tehlikeli midir?

Cushing sendromu tedavi edilmediğinde zaman içinde farklı organ ve sistemleri etkileyebilir. Yüksek tansiyon, kan şekeri yüksekliği, kemik kaybı, kas güçsüzlüğü, enfeksiyonlara yatkınlık ve kalp-damar sistemiyle ilişkili sorunların riski artabilir. Bazı hastalarda ruhsal belirtiler de belirginleşebilir.

Bu nedenle özellikle ilerleyici ve birden fazla belirti gösteren kişilerin değerlendirilmesi önemlidir. Endocrine Society, Cushing sendromunda eşlik eden hastalıkların da takip ve tedavi edilmesini önermektedir.

Cushing Sendromunda Erken Tanı Neden Önemlidir?

Cushing sendromu bazen uzun süre fark edilmeyebilir. Bunun önemli nedenlerinden biri belirtilerin başlangıçta başka hastalıklarla benzerlik göstermesidir. Örneğin kilo alma, halsizlik veya tansiyon yüksekliği tek başına Cushing sendromunu düşündürmeyebilir.

Ancak belirtilerin zaman içerisinde artması ve özellikle karakteristik fiziksel değişikliklerin tabloya eklenmesi durumunda daha ayrıntılı değerlendirme yapılması gerekebilir.

Erken tanı sayesinde aşırı kortizol üretiminin nedeni belirlenebilir ve uygun tedavi planı oluşturulabilir. Tedaviyle kortizol düzeylerinin normale döndürülmesi, Cushing sendromuna bağlı birçok belirti ve komplikasyonun kontrol altına alınmasına yardımcı olabilir.

Cushing Sendromunda Hangi Doktora Başvurulmalıdır?

Cushing sendromundan şüphelenildiğinde öncelikle endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirme yapılması uygun olabilir. Hastalığın kaynağına göre beyin ve hipofiz cerrahisi, genel cerrahi, radyasyon onkolojisi veya ilgili diğer uzmanlık alanlarından destek alınabilir.

Özellikle hipofiz kaynaklı Cushing hastalığında deneyimli bir ekip tarafından değerlendirme büyük önem taşır. Tanının doğru konulması, hastalığın kaynağının belirlenmesi ve tedavi yönteminin seçilmesi birbirini tamamlayan aşamalardır.

Prof. Dr. Ömür Günaldı tarafından değerlendirilen hastalarda da klinik bulguların ayrıntılı biçimde ele alınması, gerekli hormon testlerinin planlanması ve hastalığın kaynağına yönelik incelemelerin yapılması tedavi sürecinin önemli parçalarıdır.

Cushing sendromu, uzun süreli kortizol fazlalığının neden olduğu ve vücudun birçok sistemini etkileyebilen önemli bir hormonal hastalıktır. Özellikle gövde bölgesinde hızlı kilo alma, yuvarlak yüz, üst sırtta yağlanma, mor-kırmızı cilt çatlakları, kolay morarma, kas güçsüzlüğü, yüksek tansiyon ve kan şekeri yüksekliği gibi belirtilerin bir arada görülmesi durumunda hastalığın araştırılması gerekebilir.

Tanı süreci yalnızca belirtilere bakılarak değil, uygun hormon testleri ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleriyle gerçekleştirilir. Hastalığın nedeni belirlendikten sonra kişiye özel tedavi planlanır. Bu nedenle belirtilerin uzun süre devam etmesi veya giderek belirginleşmesi durumunda uzman değerlendirmesi önem taşır.

Prof. Dr. Ömür Günaldı, Cushing sendromu ve benzeri nöroendokrin tabloların değerlendirilmesinde hastanın belirtilerinin ayrıntılı şekilde incelenmesinin, doğru tanı sürecinin yürütülmesinin ve hastalığın kaynağına yönelik tedavi planının oluşturulmasının önemini vurgulamaktadır.