Cushing Sendromu Neden Olur?

Cushing sendromu, vücutta uzun süre boyunca normalden fazla kortizol bulunması sonucunda ortaya çıkan hormonal bir hastalıktır. Kortizol, böbreküstü bezleri tarafından üretilen ve vücudun stres yanıtını düzenleyen önemli hormonlardan biridir. Bunun yanında kan şekeri, tansiyon, bağışıklık sistemi, metabolizma ve enerji kullanımında da görev alır. Ancak kortizol seviyesinin uzun süre yüksek kalması, vücudun birçok sisteminde olumsuz değişikliklere neden olabilir.

Cushing sendromunun nedenleri farklı olabilir. Bazı kişilerde hastalık uzun süre kullanılan kortizon içeren ilaçlardan kaynaklanırken, bazı kişilerde vücudun kendi bünyesinde fazla kortizol üretmesi sonucunda gelişir. Endocrine Society, kortikosteroid kullanımını Cushing sendromunun en sık nedenlerinden biri olarak belirtirken, vücudun kendi kortizol üretiminin arttığı durumlarda ACTH fazlalığı veya böbreküstü bezlerinin doğrudan fazla kortizol üretmesi gibi mekanizmaların rol oynayabileceğini bildirmektedir.

Prof. Dr. Ömür Günaldı, Cushing sendromu şüphesi bulunan hastalarda hastalığın yalnızca belirtilerinin değil, altında yatan nedenin de ayrıntılı şekilde araştırılmasının önemini ortaya koyan değerlendirmelerde bulunmaktadır. Çünkü Cushing sendromunun nedeni belirlendiğinde tedavi yaklaşımı da buna göre şekillenir.

Cushing Sendromunun En Önemli Nedeni Nedir?

• Dışarıdan alınan kortizol benzeri ilaçlara bağlı Cushing sendromu
• Vücudun kendi bünyesinde aşırı kortizol üretmesine bağlı Cushing sendromu

Tıbbi literatürde dışarıdan alınan kortikosteroid ilaçlara bağlı gelişen tablo “eksojen” veya “iatrojenik” Cushing sendromu olarak adlandırılır. Vücudun kendi kortizol üretiminin artması ise “endojen Cushing sendromu” olarak ifade edilir.

Bu iki durumun belirtileri birbirine oldukça benzeyebilir. Ancak hastalığın tedavisi ve nedenine yönelik yaklaşım farklıdır.

Kortizonlu İlaçlar Cushing Sendromuna Neden Olur mu?

Evet. Uzun süreli veya yüksek doz kortikosteroid kullanımı Cushing sendromunun en sık nedenlerinden biridir. Prednizon ve benzeri kortizol etkili ilaçlar; astım, romatizmal hastalıklar, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları, iltihabi hastalıklar ve organ nakli sonrasında bağışıklık sistemini baskılamak gibi farklı amaçlarla kullanılabilir.

Bu ilaçların dozu, kullanım süresi ve uygulama şekli Cushing benzeri bulguların ortaya çıkma ihtimalini etkileyebilir. Endocrine Society, Cushing şüphesi bulunan hastalarda hormon testlerine başlamadan önce ayrıntılı ilaç öyküsü alınmasını özellikle önermektedir.

Burada önemli bir nokta vardır: Kortizon içeren ilaçların doktor önerisi olmadan aniden bırakılması doğru değildir. Uzun süre kullanılan kortikosteroidlerin ani kesilmesi, vücudun kendi kortizol üretiminin yetersiz kalmasına neden olabilir. İlaçların azaltılması veya bırakılması mutlaka doktor kontrolünde gerçekleştirilmelidir.

Cushing Hastalığı ile Cushing Sendromu Aynı mıdır?

Cushing sendromu ile Cushing hastalığı birbirine benzeyen ancak aynı anlamı taşımayan iki kavramdır.

Cushing sendromu, vücudun uzun süre fazla kortizole maruz kalmasıyla ortaya çıkan genel klinik tabloyu ifade eder.

Cushing hastalığı ise Cushing sendromunun özel bir türüdür ve çoğunlukla hipofiz bezinde ACTH salgılayan iyi huylu bir tümörün fazla ACTH üretmesi sonucunda gelişir. ACTH hormonu böbreküstü bezlerini uyararak kortizol üretimini artırır.

Dolayısıyla her Cushing hastalığı Cushing sendromudur ancak her Cushing sendromu Cushing hastalığı değildir.

Hipofiz Tümörü Cushing Sendromuna Nasıl Yol Açar?

Hipofiz bezi, beynin tabanında bulunan ve vücuttaki birçok hormonal sistemi yöneten önemli bir yapıdır. Hipofiz bezinde ACTH üreten küçük bir adenom oluştuğunda ACTH üretimi artabilir.

Fazla ACTH, böbreküstü bezlerini sürekli olarak kortizol üretmeleri için uyarır. Bunun sonucunda kandaki kortizol seviyesi normalden yüksek hale gelir ve Cushing hastalığının belirtileri ortaya çıkabilir.

Hipofiz kaynaklı Cushing hastalığında tümörler çoğunlukla iyi huyludur ve bazen oldukça küçük olabilir. Bu nedenle tanı süreci her zaman kolay olmayabilir. Endocrine Society, Cushing hastalığının en yaygın nedeninin hipofiz adenomu olduğunu belirtmektedir.

Prof. Dr. Ömür Günaldı, hipofiz kaynaklı hormonal hastalıklarda tümörün kendisinin yanı sıra hormon üretimindeki değişikliklerin de dikkatle değerlendirilmesinin önemini vurgulayan kapsamlı bir yaklaşımın önemini taşımaktadır.

Böbreküstü Bezi Cushing Sendromuna Neden Olur mu?

Evet. Böbreküstü bezleri kortizol üreten organlardır. Bu bezlerde kortizol üreten bir tümör veya nodül gelişmesi durumunda ACTH'den bağımsız olarak fazla kortizol üretilebilir.

Böbreküstü bezlerindeki kortizol üreten tümörlerin önemli bir bölümü iyi huylu olabilir. Ancak bazı durumlarda kötü huylu tümörler de hormon üretimine neden olabilir. Bu nedenle görüntüleme sırasında böbreküstü bezinde bir kitle tespit edildiğinde bunun hormon üretip üretmediğinin ve yapısının uzman hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Endocrine Society, endojen Cushing sendromunda fazla kortizol üretiminin ACTH'den bağımsız olarak böbreküstü bezlerinden kaynaklanabileceğini belirtmektedir.

Ektopik ACTH Sendromu Nedir?

Cushing sendromunun bir diğer nedeni, hipofiz dışında bulunan bir tümörün ACTH üretmesidir. Bu durum ektopik ACTH sendromu olarak adlandırılır.

Normal şartlarda ACTH'nin temel kaynağı hipofiz bezidir. Ancak bazı tümörler de ACTH üretebilir. Bu tümörler akciğer gibi farklı organlarda bulunabilir. Fazla ACTH, böbreküstü bezlerini uyararak aşırı kortizol üretimine yol açabilir.

Ektopik ACTH üretimine neden olan tümörlerin özellikleri birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle tanı konulduktan sonra hormon fazlalığının kaynağının belirlenmesi önemlidir.

Stres Cushing Sendromuna Neden Olur mu?

Günlük yaşamda yaşanan stres, tek başına klasik Cushing sendromunun doğrudan nedeni değildir. Stres sırasında vücutta kortizol seviyeleri doğal olarak yükselir. Bu, organizmanın stresli durumlara uyum sağlamasına yardımcı olan normal bir mekanizmadır.

Ancak Cushing sendromunda sorun, kortizolün uzun süre boyunca vücudun ihtiyacından fazla olmasıdır. Bu nedenle yoğun stres yaşamak ile tıbbi anlamda Cushing sendromu aynı şey değildir.

Bazı durumlarda depresyon, aşırı alkol tüketimi veya kontrolsüz diyabet gibi tablolar da kortizol düzenlenmesinde değişikliklere yol açabilir ve Cushing sendromuna benzeyen bir görünüm oluşturabilir. Bu nedenle tanı sürecinde hastanın bütün klinik özellikleri dikkate alınmalıdır.

Cushing Sendromunda Hangi Belirtiler Görülür?

Cushing sendromunun nedeni ne olursa olsun, uzun süreli kortizol fazlalığı benzer belirtilere yol açabilir.

• Gövde ve karın bölgesinde kilo artışı
• Yüzde yuvarlaklaşma
• Boyun ve üst sırtta yağlanma
• Kollar ve bacaklarda kas kaybı
• Kas güçsüzlüğü
• Ciltte mor veya kırmızı çatlaklar
• Kolay morarma
• Ciltte incelme
• Yüksek tansiyon
• Kan şekeri yüksekliği
• Adet düzensizlikleri
• Aşırı tüylenme
• Cinsel istekte azalma
• Ruhsal değişiklikler
• Kemik yoğunluğunda azalma

bulunabilir.

Ancak bu belirtilerin hiçbiri tek başına Cushing sendromuna özgü değildir. Endocrine Society, özellikle birden fazla ve giderek ilerleyen karakteristik bulgunun bulunduğu kişilerde Cushing sendromunun araştırılmasını önermektedir.

Cushing Sendromu Neden Bazı Kişilerde Geç Fark Edilir?

Cushing sendromunun geç fark edilmesinin önemli nedenlerinden biri belirtilerin yavaş gelişebilmesidir. Kişi kilo alımını beslenme düzenine, yorgunluğu yoğun çalışma temposuna veya tansiyon yüksekliğini yaşa bağlayabilir.

Oysa belirtilerin birlikte ve giderek artması önemli bir ipucu olabilir.

Örneğin daha önce normal olan tansiyonun yükselmesi, buna karın bölgesinde belirgin kilo artışının ve geniş mor çatlakların eklenmesi Cushing sendromu açısından daha dikkatli değerlendirme yapılmasını gerektirebilir.

Bu nedenle yalnızca tek bir belirtiye değil, belirtilerin bütününe bakılması gerekir.

Cushing Sendromunun Nedeni Nasıl Belirlenir?

Öncelikle gerçekten kortizol fazlalığı olup olmadığı araştırılır. Bunun için doktorun uygun gördüğü durumlarda 24 saatlik idrarda serbest kortizol, gece geç saat tükürük kortizolü veya deksametazon baskılama testi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Kortizol fazlalığı doğrulandıktan sonra ACTH düzeyi değerlendirilerek hastalığın ACTH'ye bağlı olup olmadığı araştırılabilir. Daha sonraki aşamada hipofiz, böbreküstü bezleri veya gerektiğinde vücudun başka bölgelerine yönelik görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Burada önemli olan, görüntüleme testlerinin hormon testlerinin yerine geçmediğidir. Tanı ve neden araştırması aşamalı biçimde yapılmalıdır.

Cushing Sendromunun Nedeni Tedaviyi Nasıl Etkiler?

Cushing sendromunda tedavi doğrudan nedene yöneliktir. Kortikosteroid ilaç kullanımına bağlı bir tablo söz konusuysa ilaçların doktor kontrolünde yeniden düzenlenmesi gündeme gelebilir.

Hipofiz kaynaklı Cushing hastalığında uygun hastalarda tümörün cerrahi olarak çıkarılması temel tedavi seçeneklerinden biridir. Böbreküstü bezindeki kortizol üreten tümörlerde ise uygun cerrahi yaklaşım değerlendirilebilir. Ektopik ACTH üreten tümörlerde tümörün bulunması ve tedavi edilmesi hedeflenir. Cerrahinin mümkün olmadığı veya hastalığın devam ettiği durumlarda ilaç ve radyoterapi gibi seçenekler değerlendirilebilir.

Bu nedenle Cushing sendromunun nedenini doğru belirlemek, tedavinin başarısı açısından büyük önem taşır.

Cushing Sendromu Ciddi Bir Hastalık mıdır?

Tedavi edilmeyen uzun süreli kortizol fazlalığı ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Hipertansiyon, diyabet, osteoporoz, enfeksiyonlara yatkınlık ve kalp-damar sistemiyle ilişkili problemler bunlar arasında yer alabilir. Endocrine Society, Cushing sendromuna eşlik eden bu sağlık sorunlarının da tedavi ve takip sürecinde ele alınmasını önermektedir.

Cushing sendromu neden olur? sorusunun tek bir yanıtı yoktur. Hastalık, dışarıdan alınan kortikosteroid ilaçlara bağlı olarak gelişebileceği gibi vücudun fazla kortizol üretmesi sonucunda da ortaya çıkabilir. Endojen Cushing sendromunda hipofiz bezindeki ACTH üreten tümörler, böbreküstü bezlerinin kortizolü bağımsız şekilde fazla üretmesi ve hipofiz dışındaki ACTH üreten tümörler önemli nedenler arasında yer alır.

Cushing hastalığı ile Cushing sendromu arasındaki farkın bilinmesi de önemlidir. Cushing hastalığı, hipofiz kaynaklı Cushing sendromunu ifade eder. Hastalığın belirtileri çoğu zaman yavaş geliştiği için tanı gecikebilir. Bu nedenle özellikle gövdede belirgin kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, mor çatlaklar, kas güçsüzlüğü, yüksek tansiyon ve kan şekeri yüksekliği gibi birden fazla belirtinin birlikte görülmesi durumunda uzman değerlendirmesi yapılmalıdır.

Prof. Dr. Ömür Günaldı, Cushing sendromunda doğru tanıya ulaşmak için hastalığın nedeninin ayrıntılı şekilde araştırılmasının ve tedavi planının altta yatan nedene göre oluşturulmasının önemini ortaya koyan kapsamlı bir değerlendirme yaklaşımını temsil etmektedir.